Jef Last als visionair

5 March 2021


Niet vaak zal er zolang gewacht zijn op een biografie, als op die over de schrijver Jef Last (1898-1972). Al in 1986 besloot Rudi Wester dat ze een biografie over hem wilde schrijven, één van de belangrijkste auteurs uit de (extreem)linkse beweging in Nederland. Over Henriette Roland Holst, Herman Gorter en Theun de Vries, maar ook Nico Rost en Jacques Gans (om slechts enkele voorbeelden te noemen), zijn de afgelopen decennia fraaie biografieën verschenen. Maar Rudi Wester moest na vijf jaar onderzoek voorrang geven aan andere projecten en heeft vervolgens een prachtige carrière gemaakt bij het Institut Néerlandais en het [meer…]



De schrijver Roger Van de Velde

1 February 2021


Als schrijver werd Roger Van de Velde geboren in de gevangenis. Het was daar dat hij zijn debuut Galgenaas (1966) schreef. In de woorden van zijn biograaf Ellen Van Pelt gaat deze verhalenbundel ‘over gevangenen en hun geliefden, over vereenzaamde mensen, over de tragiek van het leven, over de relatie tussen bewakers en gevangenen, over verzet en berusting.’ Enkele andere boeken zouden nog volgen, waaronder de onlangs opnieuw uitgegeven meesterlijke verhalenbundel De knetterende schedel (1969). Van Pelt: ‘zijn sobere stijl, zijn laconieke humor, zijn rake observaties en zijn diepgewortelde sympathie voor mensen aan de rafelrand van onze samenleving maken zijn [meer…]



Willem Santema: protestants verzetsman

5 January 2021


Er zijn straten naar hem vernoemd in Sneek en in zijn geboorteplaats Scharnegoutum. Zijn naam staat vermeld op een plaquette in Amersfoort die herinnert aan de oprichting van de Raad van Verzet. Hij wordt vermeld op een paneel op de fusilladeplaats van kamp Vught waar hij werd geëxecuteerd en tot slot ontving verzetsstrijder Willem Santema postuum van koningin Wilhelmina het Verzetskruis. Een eer die nog geen honderd mensen uit het verzet te beurt zou vallen. Willem Santema (1902-1944) was betrokken bij meerdere verzetsorganisaties: hij werkte voor de pilotenlijn Fiat Libertas, het ondergrondse dagblad Trouw en voor de Raad van Verzet. [meer…]



Anarky’s van Josse de Haan

5 February 2020


Zo rond 1990 vond Josse de Haan weer nieuwe moed om zich te manifesteren als Friese schrijver. Na een stormachtig begin van zijn carrière als medewerker aan quatrebras en als een van de stuwende krachten achter Operaesje Fers, had hij zich in de jaren zeventig gemanifesteerd als opvallend dichter, daarbij geregeld samenwerking zoekend met beeldend kunstenaars. Ook schreef hij enkele (wisselend ontvangen) roman. Maar na de roman Omskotten fan leafde (1981) zou hij door persoonlijke omstandigheden jarenlang nauwelijks aan schrijven toekomen. Dat veranderde toen De Haan in 1989 afscheid nam van het onderwijs en voornemens was om zich weer in [meer…]



Korte geschiedenis van de Friese literatuur

11 December 2019


De Friese literatuur kruipt steeds meer uit haar schulp. De Dichter des Vaderlands, Tsead Bruinja, dicht zowel in het Nederlands als in zijn moedertaal, het Fries. Zo maakt hij de Friese poëzie enorm zichtbaar voor een groot publiek. Vorig jaar verscheen een grote bloemlezing van Friese literatuur in Engelse vertaling (Swallows and Floating Horses) en ook op de Frankfurter Buchmesse laten Friese schrijvers en uitgevers zich met steun van het Nederlands Letterenfonds steeds nadrukkelijker gelden. Op belangrijke festivals als Explore the North worden in de meertalige provincie Fryslân steeds meer cross-overs gemaakt met anderstalige literatuur en met theatermakers en muzikanten. [meer…]



Wittenskip yn Fryslân

11 March 2019


Doe’t de Fryske Akademy op 10 septimber 1938 útein sette, waard de stúdzje fan de Fryske literatuer, mar leaver noch haw ik it oer de literatuer yn Fryslân, fuort al op achterstân pleatst. Foarsitter Sipma fertelde yn syn iepeningstaspraak dat der yn it foarste plak in ôfdieling foar linguistyk komme moast. Twa redenen joech hy derfoar oan. Yn it earste plak omdat dit it measte dreau en yn it twadde plak omdat der ek de measte minsken beskikber foar wienen. Der moast boppedat in ôfdieling biografy komme en it is opmerklik dat Sipma seit, ik sitearje him hjir letterlik: ‘Oer [meer…]



Geert van Oorschot

15 December 2016


Een naakte jonge vrouw en een vaas zonnebloemen. Zo ziet het begin eruit van de uitgeverij van de vrijdenker en gemankeerde poëzieliefhebber Geert van Oorschot (1909-1987). De beeltenis werd gemaakt door kunstenaar Corneille en siert het omslag van de dichtbundel Gestalten en seizoenen (1945) van Charles B. Timmer. Bovendien tekende Corneille het eerste vignet van de uitgeverij, dat nadien nog zo vaak de prachtige slanke boekbandjes van de uitgeverij zou sieren. Mooie regels in het openingsvers van de bundel zijn – ongetwijfeld onbedoeld – fraai van toepassing op de uitgever Geert van Oorschot: ‘Dan zal ik een zuil aan uw [meer…]



Paul de Wispelaere

4 December 2016


Eind jaren negentig bestudeerde ik het werk van Paul de Wispelaere vrij intensief. Onderstaande fragmenten uit mijn onderzoek hebben nooit een plaats gekregen in mijn uitvoerige essay over Louis Paul Boon en het modernisme in Vlaanderen, noch in mijn dissertatie. Nu ik vandaag hoor dat Paul is overleden, zet ik dit onvoltooide werk maar op deze pagina.    […] Na de oorlog blijft de moderne literatuur nog lang een gesloten boek voor Paul de Wispelaere. In 1947 slaat de romantisch-expressieve schrijver De Wispelaere zijn cahiers met persoonlijke ontboezemingen voorlopig zelfs helemaal dicht. Hij zal lange tijd nauwelijks nog aan schrijven toekomen, want [meer…]



Herman Gorter

4 November 2016


De dichter Herman Gorter (1864-1927) oogst in Nederland en Vlaanderen nog altijd veel bewondering. In de vorige eeuw werd hij druk bestudeerd door met name Enno Endt en biograaf Herman de Liagre Böhl en erkenden de dichters van Vijftig (o.a. Lucebert) schatplichtig te zijn aan zijn werk. In deze eenentwintigste eeuw wordt nog immer in proefschriften en studies aandacht aan Gorter geschonken, in 2010 werd Verzen (1890) herdrukt in de befaamde reeks klassieken ‘Perpetua’, de schrijver, acteur en performer Ramsey Nasr verfilmde Gorters gedicht ‘Ik was toen een kleine jongen’ voor zijn fameuze reeks filmpjes ‘Dichter draagt voor’ en nog [meer…]



Renger, van Nyk de Vries

1 May 2016


JE MOET DOEN WAT JE MOET DOEN. Nyk de Vries (Noardburgum, 1971) studeerde geschiedenis in een periode dat het postmodernisme grote opgang maakte. Aanvankelijk beviel hem dat uitermate, want dankzij dit denkkader kon hij zijn waaier aan waarheden, de diverse rollen die hij in zijn leven had te vervullen, netjes naast elkaar laten bestaan. Hij was de zoon van een bouwvakker uit de Friese Wouden en moeder was huisvrouw. De Vries was daarnaast al jong leadzanger bij de Engelstalige punkrockformatie The Amp (1987-1995). Verlegen was hij bovendien, maar uitbundig niet minder. Hij stond als student ingeschreven aan de Rijksuniversiteit Groningen, [meer…]